نکروز آواسکولار سر استخوان ران، که در زبان عامیانه به سیاه شدن سر استخوان ران شناخته میشود، یک بیماری جدی استخوانی است که میتواند زندگی روزمره افراد را تحت تأثیر قرار دهد. این عارضه زمانی رخ میدهد که جریان خون به سر استخوان ران کاهش یافته یا قطع شود، که منجر به مرگ سلولهای استخوانی و آسیب به مفصل ران میگردد. در این مقاله، به بررسی کامل این بیماری، از تعریف و علل تا علائم، تشخیص و درمان میپردازیم تا درک بهتری از آن به دست آورید.
نکروز سر استخوان ران چیست؟
نکروز سر استخوان ران یا استئونکروز، وضعیتی است که در آن خونرسانی به قسمت بالایی استخوان ران، یعنی سر استخوان فمور، مختل میشود. این اختلال باعث مرگ بافت استخوانی میگردد و در نهایت میتواند منجر به فروپاشی استخوان و آسیب به مفصل ران شود. مفصل ران یک مفصل گوی و کاسهای است که سر استخوان ران (گوی) در حفره استابولوم (کاسه) قرار میگیرد و با غضروف پوشیده شده تا حرکت نرم و روان را فراهم کند. این بیماری نباید با مشکلات عملکردی مفصل ران مانند سندرم اسنپینگ هیپ که بیشتر با صدا دادن یا گیر کردن مفصل همراه است، اشتباه گرفته شود.
این بیماری معمولاً در بزرگسالان بین ۵۰ تا ۷۰ سال رخ میدهد، اما میتواند در سنین دیگر نیز ظاهر شود. بدون درمان مناسب، نکروز آواسکولار میتواند به آرتریت پیشرونده منجر شود و فعالیتهای روزانه مانند راه رفتن یا خم شدن را دشوار کند.
علل ایجاد نکروز آواسکولار
علت اصلی سیاه شدن سر استخوان ران، کاهش یا قطع جریان خون به استخوان است. این مشکل میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
معاینه رایگان توسط فیزیوتراپیست محسن بیات
اطلاعات تماس خود را وارد کنید.
توجه داشته باشید؛ فیزیوتراپی راحیل در شهر اصفهان قرار دارد.آسیبهای فیزیکی
شکستگی گردن استخوان ران یا دررفتگی مفصل ران میتواند به رگهای خونی آسیب برساند و خونرسانی را مختل کند. این آسیبها اغلب در اثر تصادفات یا زمین خوردن رخ میدهند.
مصرف داروها
داروهای کورتیکواستروئید مانند پردنیزولون، که برای درمان بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید یا بیماریهای تنفسی استفاده میشوند، میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند. حتی دوزهای بالا در مدت کوتاه نیز مؤثر است. همچنین، داروهای شیمیدرمانی میتوانند این عارضه را ایجاد کنند.
عوامل متابولیک و خونی
رسوب چربی در عروق خونی، بیماریهایی مانند کمخونی داسیشکل، تالاسمی یا بیماری گوچر میتوانند لختههای خونی ایجاد کنند و جریان خون را مسدود نمایند. مصرف بیش از حد الکل نیز با افزایش چربی خون مرتبط است و میتواند به نکروز آواسکولار منجر شود.
سایر عوامل
پرتودرمانی، عفونت مفصل ران، ایدز و حتی بیماریهای نادر مانند کیسون در غواصان میتوانند نقش داشته باشند. حدود ۲۵ درصد موارد، علت ناشناخته است.
علائم سیاه شدن سر استخوان ران
در مراحل اولیه، نکروز سر استخوان ران اغلب بدون علائم است و ممکن است به طور تصادفی در تصویربرداری کشف شود. با پیشرفت بیماری، علائم ظاهر میشوند:
- درد در ناحیه کشاله ران که ممکن است به ران یا باسن گسترش یابد.
- افزایش درد با فعالیت و وزناندازی، و کاهش با استراحت.
- سفتی و محدودیت حرکت در مفصل ران.
- لنگیدن و کوتاه شدن اندام آسیبدیده در مراحل پیشرفته.
- مشکل در نشستن یا چمباتمه زدن.
این علائم میتوانند در هر دو سمت بدن ظاهر شوند و برخلاف آرتروز، پیشرفت سریعی در ۱۲ تا ۱۸ ماه دارند.
مراحل پیشرفت بیماری
نکروز آواسکولار در چهار مرحله پیشرفت میکند:
- مرحله اول: درد خفیف و تغییرات اولیه در تصویربرداری.
- مرحله دوم: مرگ استخوان قابل مشاهده در اشعه ایکس، اما سر استخوان سالم است.
- مرحله سوم: فروپاشی استخوان و آسیب غضروف.
- مرحله چهارم: آرتروز شدید و تغییر شکل استخوان.
تشخیص زودهنگام در مراحل اولیه میتواند نتایج بهتری به همراه داشته باشد.
روشهای تشخیص
تشخیص سیاه شدن سر استخوان ران با معاینه فیزیکی شروع میشود، جایی که پزشک دامنه حرکت و حساسیت مفصل را بررسی میکند. سپس، آزمایشهای تصویربرداری تجویز میشود:
- اشعه ایکس: تغییرات استخوانی در مراحل پیشرفته را نشان میدهد.
- امآرآی: بهترین روش برای تشخیص زودهنگام و ارزیابی میزان آسیب.
- سیتی اسکن: جزئیات دقیقتری از استخوان ارائه میدهد.
- اسکن استخوان: جریان خون و فعالیت سلولی را بررسی میکند.
- بافتبرداری: برای تأیید سلولهای غیرطبیعی.
عوارض نکروز سر استخوان ران
بدون درمان، بیماری بدتر شده و منجر به فروپاشی استخوان، از دست دادن شکل صاف آن و آرتریت شدید میشود. این عوارض میتوانند حرکت را محدود کرده و کیفیت زندگی را کاهش دهند.
روشهای درمان
درمان بر اساس مرحله بیماری و عوامل فردی تعیین میشود و شامل گزینههای غیرجراحی و جراحی است.
درمان غیرجراحی
در مراحل اولیه، تمرکز بر کاهش درد و کند کردن پیشرفت است:
- داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن یا داروهای رقیقکننده خون.
- فیزیوتراپی برای حفظ حرکت.
- استراحت و استفاده از عصا برای کاهش فشار.
- داروهای پوکی استخوان یا کاهش کلسترول.
درمان جراحی
در موارد پیشرفته، جراحی ضروری است:
- کاهش فشار مرکزی: ایجاد سوراخ برای بهبود خونرسانی.
- پیوند استخوان: جایگزینی بخش آسیبدیده.
- استئوتومی: تغییر موقعیت استخوان.
- تعویض مفصل ران: جایگزینی با ایمپلنت مصنوعی، که اغلب موفق است.
پیشگیری
برای کاهش خطر، مصرف الکل را محدود کنید، سطح کلسترول را کنترل نمایید، از مصرف بیرویه استروئیدها اجتناب کنید و سیگار نکشید. ورزش منظم و مراقبت از مفاصل نیز مفید است.
نتیجهگیری
نکروز آواسکولار سر استخوان ران یک بیماری پیشرونده است که با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب قابل مدیریت است. مراجعه به موقع به پزشک میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند و کیفیت زندگی را حفظ نماید.
سوالات متداول
نکروز آواسکولار سر استخوان ران چیست؟
این بیماری به دلیل کاهش خونرسانی به سر استخوان ران ایجاد میشود و منجر به مرگ بافت استخوانی میگردد.
علائم اولیه این بیماری کدامند؟
درد خفیف در کشاله ران که با فعالیت افزایش مییابد، از علائم اولیه است.
آیا درمان غیرجراحی مؤثر است؟
در مراحل اولیه، بله؛ اما در موارد پیشرفته، جراحی اغلب لازم است.
چگونه میتوان از این بیماری پیشگیری کرد؟
با محدود کردن الکل، کنترل کلسترول و اجتناب از مصرف طولانیمدت استروئیدها.
آیا این بیماری دوطرفه است؟
بله، در برخی افراد هر دو مفصل ران درگیر میشود.
