فیزیوتراپی در درمان دیستونی گردن (انقباض غیرارادی عضلات گردن)

دیستونی گردن، که با نام تورتیکولیس اسپاسمودیک نیز شناخته می‌شود، یک اختلال حرکتی-عصبی نادر و مزمن است که زندگی روزمره فرد را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. این عارضه با انقباضات غیرارادی و مکرر عضلات گردن مشخص می‌شود، که منجر به حرکات پیچشی یا وضعیت‌های غیرطبیعی و غالباً دردناک سر و گردن می‌گردد. اگرچه درمان قطعی برای دیستونی گردن وجود ندارد، اما فیزیوتراپی به عنوان بخشی حیاتی از یک رویکرد درمانی جامع، نقش بسزایی در کنترل علائم، کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی مبتلایان ایفا می‌کند.

دیستونی گردن

دیستونی: تعاریف و ویژگی‌های کلی

دیستونی به طور کلی یک اختلال حرکتی است که بر اثر دریافت سیگنال‌های نادرست از مغز، باعث انقباضات غیرارادی، مکرر و طولانی در یک عضله یا گروهی از عضلات می‌شود. این انقباضات، حرکات تکراری یا پیچشی ایجاد می‌کنند که شدت اسپاسم عضلات می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. دیستونی می‌تواند یک بخش از بدن (موضعی)، دو یا چند بخش مجاور، یا تمام بخش‌های بدن (دیستونی کلی) را تحت تأثیر قرار دهد. این عارضه اغلب دردناک بوده و انجام فعالیت‌های روزمره شخص را دشوار می‌سازد.

دیستونی گردن (تورتیکولیس اسپاسمودیک) چیست؟

دیستونی گردن (Cervical Dystonia) یک نوع دیستونی موضعی است که مستقیماً عضلات گردن را درگیر می‌کند. این اختلال باعث می‌شود که سر به صورت غیرارادی به جهات مختلف کج، چرخانده یا دچار لرزش شود. این وضعیت‌های غیرطبیعی شامل موارد زیر هستند:

• تورتیکولیس: چرخش گردن به یک سمت (چانه به سمت شانه). این شایع‌ترین نوع پیچ‌خوردگی است.
• آنتروکولیس: کج شدن گردن به سمت جلو.
• رتروکولیس: کج شدن گردن به سمت پشت.

احساس درد در ناحیه کمر

معاینه رایگان توسط فیزیوتراپیست محسن بیات

اطلاعات تماس خود را وارد کنید.

توجه داشته باشید؛ فیزیوتراپی راحیل در شهر اصفهان قرار دارد.

رزرو معاینه رایگان

این انقباضات علاوه بر وضعیت غیرطبیعی سر، منجر به درد و گرفتگی عضلات گردن و شانه‌ها و سردردهای مزمن نیز می‌شوند. دیستونی گردن معمولاً به صورت تدریجی بروز می‌کند و بیشتر در افراد میانسال، به ویژه خانم‌ها، مشاهده می‌شود. اگرچه این عارضه جان بیمار را تهدید نمی‌کند، اما می‌تواند به شدت بر کیفیت زندگی، تمرکز، خواب و توانایی انجام فعالیت‌های روزانه تأثیر منفی بگذارد و در مواردی منجر به افسردگی و انزوای اجتماعی شود.

سایر انواع رایج دیستونی

دیستونی انواع مختلفی دارد که برخی از آن‌ها عبارتند از:

علائم دیستونی گردن (تورتیکولیس اسپاسمودیک)

دیستونی گردن با مجموعه‌ای از علائم حرکتی و دردناک شناخته می‌شود که شدت آن‌ها می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. بسیاری از این نشانه‌ها ممکن است با علائم دیسک گردن همپوشانی داشته باشند و همین امر تشخیص دقیق را اهمیت‌مند می‌کند. شایع‌ترین علائم دیستونی گردن عبارتند از:

• انقباضات غیرارادی، مداوم یا متناوب عضلات گردن

• چرخش غیرطبیعی سر به یک سمت (تورتیکولیس)

• خم شدن گردن به جلو (آنتروکولیس) یا عقب (رتروکولیس)

• کج شدن سر به یک سمت

• درد و گرفتگی در عضلات گردن و شانه‌ها

• سردردهای مزمن با منشأ عضلانی

• محدودیت دامنه حرکتی گردن

• تشدید درد و اسپاسم هنگام استرس یا خستگی

• لرزش سر در برخی بیماران

نکته مهم: اگرچه برخی تظاهرات بالینی دیستونی گردن می‌توانند مشابه علائم دیسک گردن باشند، اما منشأ این دو عارضه متفاوت است و تشخیص صحیح نیازمند معاینه تخصصی، بررسی عصبی و در صورت لزوم تصویربرداری می‌باشد.

علل و تشخیص دیستونی

دلیل اصلی سندروم دیستونی در بسیاری از موارد ناشناخته است، اما ممکن است با تغییر یافتن ارتباطات بین سلول و عصب در نواحی مختلفی از مغز مرتبط باشد. در برخی موارد، دیستونی می‌تواند ارثی باشد یا علامتی از یک بیماری یا عارضه دیگر باشد.

عوامل زمینه‌ساز دیستونی

علل و عوامل احتمالی که می‌توانند منجر به بروز دیستونی شوند، شامل موارد زیر هستند:

• اختلالات عصبی: مانند بیماری پارکینسون و بیماری هانتینگتون.
• آسیب‌های مغزی: از جمله مصدومیت تروماتیک مغز، آسیب به نوزاد حین زایمان، یا سکته مغزی.
• عوارض جانبی داروها: واکنش به برخی داروهای مسدود کننده دوپامین (مانند داروهای ضد روان‌پریشی).
• مسمومیت‌ها: مسمومیت با کربن مونوکسید یا فلزات سنگین.
• عفونت‌ها: مانند توبرکولوزیس یا انسفالیتیس.
• تومور مغزی یا سندروم‌های پارانئوپلاستیک.
• کمبود اکسیژن در مغز.
• جهش‌های ژنتیکی.

فیزیوتراپی در درمان دیستونی گردن

نحوه تشخیص

برای تشخیص دیستونی، پزشک ابتدا تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و سپس معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. برای رد کردن سایر عوارض احتمالی که می‌توانند باعث دیستونی شده باشند، ممکن است پزشک آزمایشات زیر را تجویز کند:

• آزمایش ادرار یا خون: برای بررسی نشانه‌های مواد سمی یا سایر عارضه‌ها.
• سی تی اسکن یا MRI: برای شناسایی هرگونه ناهنجاری در مغز مانند تومور، ضایعات یا علائم سکته.
• الکترومایوگرام (EMG): این آزمایش فعالیت الکتریکی داخل عضلات را می‌سنجد و می‌تواند شدت و الگوی انقباضات عضلانی را مشخص کند.

روش‌های درمانی جامع دیستونی گردن

درمان دیستونی گردن معمولاً شامل یک ترکیب از روش‌ها برای مدیریت علائم و بهبود عملکرد است. این روش‌ها شامل دارو درمانی، تزریق، جراحی و روش‌های غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی هستند. هدف اصلی کنترل انقباضات عضلانی، تسکین درد و ارتقاء کیفیت زندگی بیمار است.

تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس)

تزریق سم اونابوتولینوم آ (بوتاکس) به عضلات خاص گردن، به عنوان درمان اولیه و بسیار مؤثر برای تسکین درد و سایر علائم دیستونی گردن شناخته می‌شود. این تزریق با بی‌حرکت کردن اعصاب در عضلات، انقباضات را کاهش داده یا از بین می‌برد و معمولاً هر 3 تا 4 ماه یک‌بار تکرار می‌شود. عوارض جانبی این روش معمولاً خفیف و موقتی، شامل ضعف عضلانی موضعی، خشکی دهان یا تغییر صدا است.

دارو درمانی

داروهای خوراکی نیز برای تأثیرگذاری بر انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز تجویز می‌شوند:

1. افزایش‌دهنده‌های دوپامین: مانند کاربیدوپا-لوودوپا، که سطح دوپامین را افزایش می‌دهند.
2. آنتی‌کولینرژیک‌ها: مانند تری‌هگزیفنیدیل و بنزتروپاین، که بر انتقال‌دهنده‌های عصبی غیر از دوپامین اثر می‌گذارند. عوارض جانبی آن‌ها می‌تواند شامل خشکی دهان، یبوست، و کسالت باشد.
3. مهارکننده‌های دوپامین: مانند تترابنازین، که دوپامین را مهار می‌کند و ممکن است عوارضی نظیر اضطراب و افسردگی داشته باشد.
4. کاهش‌دهنده‌های انتقال‌دهنده‌های عصبی (شل‌کننده‌های عضلانی): مانند دیازپام، کلونازپام و باکلوفن، که می‌توانند به برخی انواع دیستونی کمک کنند و عوارضی چون کسالت دارند.

فیزیوتراپی در درمان دیستونی گردن

مداخلات جراحی

در موارد دیستونی شدید که به دارو درمانی یا تزریق بوتاکس پاسخ نداده‌اند، روش‌های جراحی در نظر گرفته می‌شود:

• تحریک عمیق مغزی (DBS): الکترودهایی در بخش‌های خاصی از مغز کاشته شده و به یک ژنراتور متصل می‌شوند. ژنراتور پالس‌های الکتریکی را به مغز ارسال می‌کند که به کنترل انقباضات عضلانی کمک می‌کند.
• جراحی عصب‌برداری گزینشی (Selective Denervation): بریدن عصب‌هایی که اسپاسم‌های عضلانی را کنترل می‌کنند، که ممکن است برای برخی انواع دیستونی موثر باشد.

نقش محوری فیزیوتراپی در مدیریت دیستونی گردن

فیزیوتراپی و توانبخشی یکی از مؤثرترین روش‌های درمانی غیرتهاجمی برای دیستونی است. یک برنامه درمانی فردی طراحی می‌شود تا مشکلات و نیازهای خاص هر فرد را برطرف کند و هدف آن به حداکثر رساندن پتانسیل حرکتی، بهبود استقلال و ارتقاء کیفیت زندگی است. تحقیقات، مانند مطالعه‌ای در سال 2012، نشان داده‌اند که فیزیوتراپی منجر به تسکین درد، کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به دیستونی گردنی می‌شود.

تکنیک‌های اصلی فیزیوتراپی

درمان‌های فیزیوتراپی برای دیستونی گردن شامل طیف وسیعی از تکنیک‌ها و تمرینات تخصصی است:

همچنین، آب درمانی برای کاهش سفتی عضلات و کمک به آرامش، و گفتار درمانی در مواردی که دیستونی حنجره را درگیر کرده است، به عنوان درمان‌های حمایتی استفاده می‌شوند.

طب جایگزین و مکمل

درمان‌های جایگزین و مکمل می‌توانند به کاهش استرس و تنش عضلانی کمک کنند، اما نباید جایگزین درمان پزشکی شوند. این روش‌ها شامل:

• مدیتیشن و تنفس عمیق: برای کاهش استرس و به دنبال آن تسکین اسپاسم.
• بیوفیدبک: استفاده از دستگاه‌های الکترونیکی برای نظارت بر عملکردهای بدنی (مانند تنش عضلانی) و آموزش کنترل پاسخ‌های بدنی برای کاهش استرس.
• یوگا: ترکیبی از وضعیت‌های بدنی، تکنیک‌های تنفسی و ریلکسیشن.
• حقه‌های حسی: لمس نواحی خاصی از بدن که می‌تواند به صورت موقتی اسپاسم‌ها را متوقف کند.

درد گردن

خلاصه نهایی

دیستونی گردن، یک اختلال عصبی با انقباضات غیرارادی و دردناک عضلات گردن است که کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد؛ اگرچه درمان قطعی ندارد، اما رویکرد درمانی جامع شامل تزریق بوتاکس، دارو درمانی و فیزیوتراپی می‌تواند علائم را کنترل کرده، درد را تسکین داده و عملکرد حرکتی و وضعیت بدنی بیمار را به طور چشمگیری بهبود بخشد. فیزیوتراپی با تمرکز بر تمرینات کششی، تقویتی و تکنیک‌های مدیریت درد، نقش محوری در توانبخشی و ارتقاء استقلال فردی مبتلایان ایفا می‌کند.

سوالات متداول

آیا دیستونی گردن درمان قطعی دارد؟

خیر، دیستونی گردن درمان قطعی ندارد، اما با ترکیبی از روش‌های درمانی شامل تزریق بوتاکس، دارو درمانی و به ویژه فیزیوتراپی می‌توان علائم آن را به طور موثر کنترل کرده و کیفیت زندگی فرد را بهبود بخشید.

آیا ورزش برای دیستونی گردن مفید است؟

بله، تمرینات هدفمند در فیزیوتراپی، از جمله ورزش‌های کششی و تقویتی، برای مدیریت دیستونی گردن بسیار مفید هستند. این تمرینات به کاهش سفتی، بهبود وضعیت بدنی، و تقویت عضلات ضعیف کمک کرده و در نهایت درد را تسکین می‌دهند.

چه زمانی بیمار باید به فکر جراحی برای دیستونی باشد؟

جراحی معمولاً آخرین گزینه در نظر گرفته می‌شود و برای بیمارانی است که دیستونی شدید دارند و به درمان‌های دارویی (شامل آنتی‌کولینرژیک‌ها و شل‌کننده‌های عضلانی) و تزریق بوتاکس پاسخ نداده‌اند. این تصمیم باید پس از ارزیابی کامل توسط متخصص نورولوژیست و درک کامل ماهیت پیچیده جراحی توسط بیمار و خانواده‌اش گرفته شود.

عوارض جانبی تزریق بوتاکس برای دیستونی چیست؟

عوارض جانبی تزریق سم بوتولینوم معمولاً خفیف و موقتی هستند و می‌توانند شامل ضعف موضعی عضلات، خشکی دهان یا تغییر صدا باشند.

آیا دیستونی واگیردار است؟

خیر، دیستونی یک اختلال حرکتی-عصبی است و واگیردار نیست.

آیا درد مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) نوعی دیستونی است؟

خیر، بیماری درد مفصل گیجگاهی فکی یک عارضه آرتریتی است و دیستونی نیست. با این حال، دیستونی اوروماندیبیولار ممکن است با درد TMJ اشتباه گرفته شود.