روشهای استاندارد فیزیوتراپی، مانند تمرینات، ماساژ و الکتروتراپی، بر اساس شواهد علمی موجود، به کلیههای سالم آسیب نمیرسانند. برای افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD)، فیزیوتراپی با شدت متوسط معمولاً ایمن است و حتی ممکن است عملکرد فیزیکی، کیفیت زندگی و نتایج مرتبط با کلیه مانند نرخ فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) را بهبود بخشد.
تمرینات با شدت بالا یا بیش از حد در فیزیوتراپی ممکن است خطراتی ایجاد کند، مانند افزایش موقت نشانگرهای آسیب کلیه یا در موارد نادر، آسیب حاد کلیه به دلیل رابدومیولیز، به ویژه اگر کمآبی یا تلاش بیش از حد رخ دهد. شواهد به سمت مزایا بیش از آسیبها تمایل دارد، اما عوامل فردی مانند مرحله CKD، بیماریهای همراه (مانند فشار خون بالا) و نظارت مناسب نقش کلیدی در ایمنی ایفا میکنند. همیشه قبل از شروع فیزیوتراپی با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید، زیرا برخی موارد منع مصرف (مانند مشکلات قلبیعروقی کنترلنشده) ممکن است اعمال شود.
بررسی اجمالی فیزیوتراپی و سلامت کلیه
فیزیوتراپی، که به عنوان درمان فیزیکی نیز شناخته میشود، شامل طیفی از درمانها مانند تمرینات، درمان دستی، اولتراسوند، تحریک الکتریکی و غیره است که هدف آن بهبود تحرک، کاهش درد و افزایش عملکرد کلی است. در مورد سلامت کلیه، نگرانیها اغلب در مورد این است که آیا این مداخلات میتوانند کلیهها را تحت فشار قرار دهند یا آسیب برسانند، به ویژه در جمعیتهای آسیبپذیر مانند کسانی که CKD یا بیماری کلیه در مرحله نهایی (ESRD) دارند.
بررسیهای علمی نشان میدهد که فیزیوتراپی ذاتاً به کلیهها آسیب نمیرساند. در عوض، اغلب به عنوان بخشی از توانبخشی کلیوی برای مقابله با مشکلاتی مانند تحلیل عضلانی (سارکوپنی)، خستگی و کاهش کیفیت زندگی مرتبط با اختلالات کلیه توصیه میشود. برای مثال، راهنماهای انجمن کلیوی بر تشویق فعالیت فیزیکی در بیماران CKD غیر دیالیزی بدون موارد منع مصرف تأکید میکنند.
معاینه رایگان توسط فیزیوتراپیست محسن بیات
اطلاعات تماس خود را وارد کنید.
توجه داشته باشید؛ فیزیوتراپی راحیل در شهر اصفهان قرار دارد.مزایای بالقوه فیزیوتراپی برای کلیه
مطالعات نشان میدهد که فیزیوتراپی میتواند به طور غیرمستقیم بر عملکرد کلیه تأثیر مثبت بگذارد. تمرینات هوازی و مقاومتی، که در برنامههای فیزیوتراپی رایج هستند، با بهبود تناسب قلبی-تنفسی، کاهش التهاب و کنترل بهتر فشار خون مرتبط هستند – همه عواملی که از سلامت کلیه حمایت میکنند.
یک متاآنالیز از آزمایشهای تصادفی نشان داد که تمرین با شدت پایین در بیماران CKD منجر به افزایش متوسط eGFR (حدود 2.62 میلیلیتر/دقیقه/1.73 متر مربع) بدون بدتر شدن پروتئینوری شد. در بیماران دیالیزی، تمرینات داخل دیالیزی (که طی همودیالیز انجام میشود) عملکرد فیزیکی را بهبود بخشید، مانند در آزمون نشستن-ایستادن، بدون سیگنالهای آسیب در آزمایشهای با کیفیت بالا.
تمرین هوازی
تمرین هوازی مانند دوچرخهسواری یا پیادهروی، VO₂peak را بهبود میبخشد و فشار خون سیستولیک را کاهش میدهد. این نوع تمرین در بیماران CKD غیر دیالیزی، عملکرد کلی را بدون رویدادهای نامطلوب افزایش میدهد.
دوچرخه سواری تمرینی مفید برای کلیه
تمرین مقاومتی
تمرینات مقاومتی با استفاده از وزنهها یا بندهای مقاومتی، قدرت عضلانی را افزایش میدهد و شیوع سارکوپنی را کاهش میدهد. این روش تعادل ردوکس را بهبود بخشیده و سلامت استخوان را از طریق سطوح بالای ویتامین D تقویت میکند.
ترکیبی هوازی و مقاومتی
این رویکرد برتر برای عملکرد کلی است و بهبود در عملکرد فیزیکی مانند آزمون پیادهروی 6 دقیقهای را نشان میدهد، بدون کاهش در eGFR یا پروتئینوری.
خطرات و احتیاطها
هرچند نادر، خطرات بالقوه وجود دارد، به ویژه با روشهای شدید. تمرینات با شدت بالا یا مقاومتی ممکن است نشانگرهایی مانند کراتین کیناز را افزایش دهد یا باعث اسیدوز لاکتیک شود، که اگر مدیریت نشود، ممکن است به مشکلات کلیوی حاد منجر شود.
کمآبی طی جلسات در محیطهای گرم میتواند این را تشدید کند. برای روشهای خاص، درمان فرابنفش (UV) – یک ابزار فیزیوتراپی کمتر رایج – در بیماریهای ارگانها از جمله کلیهها منع مصرف دارد به دلیل اثرات سیستمیک بالقوه. اولتراسوند یا تحریک الکتریکی بر روی ناحیه شکمی ممکن است در شرایط حاد کلیه برای جلوگیری از تداخل نظری اجتناب شود، هرچند شواهد محدود است.
در CKD، احتیاطها شامل نظارت بر فشار خون (اجتناب اگر ≥180/100 میلیمتر جیوه) و گلوکز خون (اجتناب اگر ≥250 میلیگرم/دسیلیتر ناشتا) است، زیرا سطوح کنترلنشده میتواند به طور غیرمستقیم کلیهها را تحت فشار قرار دهد.
اثرات موقت
تمرین متوسط ممکن است باعث پروتئینوری گذرا یا کاهش ظرفیت آنتیاکسیدانی شود، اما اینها پس از جلسه برطرف میشوند. تمرین داخل دیالیزی گاهی سطوح فسفات را افزایش میدهد.
روشهای خاص
تحریک عضلانی الکتریکی (EMS) قدرت زانو را بهبود میبخشد اما در بیماران با اضافه مایع نیاز به احتیاط دارد. درمان UV در بیماری کلیه منع مصرف دارد.
موارد منع مصرف و توصیهها
موارد منع مصرف مطلق نادر هستند اما شامل بیماری قلبیعروقی حاد کنترلنشده، گلوکز خون ناپایدار، عفونت فعال یا AKI اخیر میشوند. احتیاطها شامل فردیسازی بر اساس مرحله CKD، نظارت بر هیدراتاسیون و ارزیابیهای پیشین است. مراقبت بینرشتهای با نفرولوژیستها ضروری است.
سوالات متداول
آیا فیزیوتراپی میتواند عملکرد کلیه را بهبود بخشد؟
بله، فیزیوتراپی با شدت متوسط میتواند به طور غیرمستقیم عملکرد کلیه را از طریق بهبود تناسب قلبی-تنفسی و کاهش التهاب بهبود بخشد.
چه نوع تمریناتی در فیزیوتراپی برای بیماران CKD ایمن است؟
تمرینات هوازی و مقاومتی با شدت پایین ایمن هستند، اما باید تحت نظارت متخصص انجام شوند تا از خطرات جلوگیری شود.
آیا فیزیوتراپی در افراد سالم به کلیه آسیب میرساند؟
خیر، روشهای استاندارد فیزیوتراپی در افراد سالم هیچ آسیبی به کلیه وارد نمیکنند.
چه زمانی باید از فیزیوتراپی اجتناب کرد؟
در موارد منع مصرف مانند فشار خون بالا کنترلنشده یا عفونت فعال، باید از فیزیوتراپی اجتناب کرد و با پزشک مشورت شود.
آیا تمرینات شدید در فیزیوتراپی خطرناک است؟
تمرینات شدید ممکن است خطراتی مانند آسیب حاد کلیه ایجاد کند، به ویژه اگر کمآبی وجود داشته باشد، بنابراین شدت باید متعادل باشد.
