سیاتیک در واقع نام یک بیماری نیست، بلکه به دردی اشاره دارد که در مسیر عصب سیاتیک ایجاد میشود. عصب سیاتیک، بزرگترین و طولانیترین عصب بدن شماست. این عصب از قسمت پایین کمر شروع شده، از ناحیه باسن و پشت ران عبور کرده و تا پایین پا و انگشتان ادامه مییابد.
علائم درد سیاتیک
علائم درد سیاتیک چیست؟
علامت اصلی سیاتیک، دردی است که از کمر یا باسن شروع شده و به پشت ران و ساق پا تیر میکشد. این درد معمولاً فقط در یک طرف بدن (مثلاً سیاتیک پای چپ یا پای راست) احساس میشود، اگرچه در موارد نادر ممکن است هر دو پا درگیر شوند.
- درد خفیف تا شدید در مسیر عصب سیاتیک.
- احساس سوزنسوزن شدن یا گزگز در کف پا و انگشتان (بهخصوص انگشت شست یا کوچک).
- بیحسی در بخشهایی از پا، پاشنه یا باسن.
- ضعف عضلانی در پای آسیبدیده، که ممکن است بلند شدن از حالت نشسته یا راه رفتن روی پنجه را سخت کند.
- دردی که با نشستن طولانیمدت، سرفه، عطسه یا خم شدن بدتر میشود.
- دردی که معمولاً با حرکت تشدید شده و با دراز کشیدن و استراحت بهتر میشود.
علائم هشدار دهنده (چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟)
بیشتر دردهای سیاتیک با درمانهای ساده بهبود مییابند. اما اگر علائم زیر را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید، زیرا ممکن است نشانهای از یک مشکل جدیتر (مانند سندروم دم اسبی) باشند:
- درد ناگهانی و انفجاری در کمر و پاها.
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع (این یک مورد اورژانسی است).
- بیحسی شدید و گسترده در نواحی باسن، کشاله ران و پاها.
- ضعف عضلانی پیشرونده که راه رفتن یا ایستادن را دشوار میکند.
- دردی که پس از یک حادثه یا آسیب فیزیکی شدید ایجاد شده است.
علت درد سیاتیک چیست
معاینه رایگان توسط فیزیوتراپیست محسن بیات
اطلاعات تماس خود را وارد کنید.
توجه داشته باشید؛ فیزیوتراپی راحیل در شهر اصفهان قرار دارد.علت درد سیاتیک چیست؟
درد سیاتیک زمانی رخ میدهد که چیزی به عصب سیاتیک فشار میآورد یا آن را تحریک میکند. شایعترین دلایل این فشار عبارتند از:
- فتق دیسک کمر: این شایعترین علت (حدود ۹۰ درصد موارد) سیاتیک است. زمانی که بخش نرم داخلی دیسک بین مهرهای بیرون میزند، میتواند مستقیماً به ریشه عصب سیاتیک فشار بیاورد.
- تنگی کانال نخاعی: با افزایش سن، کانالی که نخاع از آن عبور میکند ممکن است تنگ شود و به اعصاب فشار وارد کند.
- سندروم پیریفورمیس: عضلهای به نام پیریفورمیس در عمق باسن قرار دارد. اگر این عضله دچار اسپاسم یا گرفتگی شود، میتواند عصب سیاتیک را که از کنار یا داخل آن عبور میکند، تحریک کند.
- لغزش مهره (اسپوندیلولیستزیس): گاهی یک مهره کمی به سمت جلو روی مهره پایینی میلغزد و باعث فشار بر عصب میشود.
عوامل خطر (چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟)
- افزایش سن: فرسودگی دیسکها و آرتروز ستون فقرات با بالا رفتن سن شایعتر میشود.
- اضافه وزن: وزن اضافی، بهخصوص در افراد بالای ۴۰ سال، فشار روی ستون فقرات را به طور قابل توجهی بیشتر میکند.
- سبک زندگی کمتحرک: نشستن طولانیمدت (پشت میز نشینی) یکی از رایجترین دلایل بروز سیاتیک است، زیرا فشار زیادی به دیسکهای کمر وارد میکند.
- شغل: مشاغلی که نیاز به بلند کردن مکرر اجسام سنگین، خم شدنهای زیاد یا رانندگی طولانیمدت دارند.
- بارداری: افزایش وزن و تغییرات هورمونی در دوران بارداری میتواند باعث فشار بر عصب شود.
- دیابت: این بیماری میتواند خطر آسیبهای عصبی را افزایش دهد.
تشخیص درد سیاتیک
برای تشخیص قطعی پزشک علاوه بر نشانه های بالینی ممکن است آزمایشهای تصویربرداری مانند امآرآی (MRI) یا سیتیاسکن تجویز شود. نوار عصب و عضله (EMG) نیز میتواند میزان فشردگی عصب را تایید کند.
درمانهای غیرجراحی و خانگی
- استراحت محدود: استراحت مطلق و خوابیدن مداوم در تخت توصیه نمیشود و ممکن است درد را بدتر کند. منظور از استراحت، پرهیز از فعالیتهایی است که درد را تشدید میکنند (مانند بلند کردن جسم سنگین یا نشستن طولانی).
- کمپرس سرد و گرم: در روزهای اول از کمپرس سرد (کیسه یخ) برای کاهش درد و تورم استفاده کنید (هر بار ۲۰ دقیقه). پس از چند روز، استفاده از کمپرس گرم (مانند کیسه آب گرم) میتواند به شل شدن عضلات گرفته کمک کند.
- حرکات کششی ملایم: انجام حرکات کششی سبک، بهخصوص برای عضلات کمر و باسن (مانند کشش پیریفورمیس)، میتواند به کاهش فشار از روی عصب کمک کند و جزو مؤثرترین روشها در درمان خانگی سیاتیک است.
درمانهای دارویی
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن که بدون نسخه نیز در دسترس هستند و به کاهش درد و تورم کمک میکنند.
- شلکنندههای عضلانی: در صورتی که درد ناشی از اسپاسم و گرفتگی شدید عضلانی باشد، این داروها تجویز میشوند.
- داروهای دردهای عصبی: در موارد درد مزمن و شدید، داروهایی مانند گاباپنتین یا برخی داروهای ضدافسردگی ممکن است برای کنترل سیگنالهای درد عصبی تجویز شوند.
فیزیوتراپی و ورزش
درمان درد سیاتیک با فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین و مهمترین بخشهای درمان است. فیزیوتراپیست تمریناتی را برای تقویت عضلات مرکزی بدن (عضلات شکم و کمر) و همچنین تمرینات کششی مناسب طراحی میکند. عضلات قویتر، حمایت بهتری از ستون فقرات میکنند و فشار روی عصب را کاهش میدهند.
علاوه بر این، روشهای درمانی تکمیلی مانند سوزن خشک برای سیاتیک میتوانند درد را کاهش داده و روند بهبودی را تسریع کنند.
ورزشهایی مانند پیادهروی، شنا و آبدرمانی (در آب گرم) نیز به دلیل فشار کمی که به مفاصل میآورند، بسیار مفید هستند.
درمانهای تزریقی
اگر درد شدید باشد و به درمانهای دارویی و فیزیوتراپی پاسخ ندهد، پزشک ممکن است تزریق اپیدورال را پیشنهاد دهد. در این روش، داروی کورتیکواستروئید (یک ضدالتهاب بسیار قوی) مستقیماً به فضای اطراف ریشه عصب آسیبدیده تزریق میشود تا التهاب و درد را بهسرعت کاهش دهد. اثر این تزریقها معمولاً موقتی است اما فرصتی برای انجام موثرتر فیزیوتراپی فراهم میکند.
جراحی (چه زمانی لازم است؟)
- درد شدید و مزمن پس از چند هفته (مثلاً ۸ هفته) به هیچکدام از درمانهای غیرجراحی پاسخ ندهد.
- علائم هشداردهنده مانند بیاختیاری ادرار و مدفوع یا ضعف شدید و پیشرونده پا وجود داشته باشد.
رایجترین و بهترین روش جراحی برای فتق دیسک، جراحی میکرودیسککتومی نام دارد. این یک روش کمتهاجمی است که در آن جراح با استفاده از میکروسکوپ، بخش کوچکی از دیسک بیرونزده را برمیدارد تا عصب آزاد شود. این جراحی معمولاً درصد موفقیت بالایی در تسکین فوری درد دارد.
پیشگیری از عود مجدد سیاتیک
- بهطور منظم ورزش کنید: تمرکز خود را بر تقویت عضلات کمر و شکم بگذارید.
- وضعیت بدن خود را اصلاح کنید: هنگام نشستن صاف بنشینید و از صندلی ارگونومیک با پشتی مناسب استفاده کنید. هرگز برای مدت طولانی یک جا ننشینید.
- اجسام را بهدرستی بلند کنید: هرگز از کمر خم نشوید. همیشه از زانوهای خود خم شوید و جسم را نزدیک بدن نگه دارید.
- وزن خود را کنترل کنید: کاهش وزن اضافی، فشار را از روی ستون فقرات شما برمیدارد.
- ترک سیگار: مصرف دخانیات میتواند به دیسکهای ستون فقرات آسیب برساند.
سوالات متداول
آیا سیاتیک همان دیسک کمر است؟
خیر. این دو یکی نیستند اما به هم مرتبط هستند. دیسک کمر (فتق یا بیرونزدگی دیسک) به مشکلی در یکی از دیسکهای بین مهرهها گفته میشود. سیاتیک به دردی گفته میشود که در اثر فشار بر عصب سیاتیک ایجاد میشود. فتق دیسک یکی از شایعترین علتهای ایجاد درد سیاتیک است؛ در واقع سیاتیک یک علامت است، نه خود بیماری.
آیا پیادهروی برای سیاتیک خوب است یا بد؟
پیادهروی ملایم معمولاً برای سیاتیک بسیار مفید است. برخلاف تصور عموم، استراحت مطلق میتواند عضلات را ضعیف کرده و درد را بدتر کند.
بهترین نحوه خوابیدن برای درد سیاتیک چیست؟
۱. خوابیدن به پشت در حالی که یک بالش نسبتاً بزرگ زیر زانوهای خود قرار دادهاید تا کمرتان صاف شود. ۲. خوابیدن به پهلو (در حالت جنینی) در حالی که یک بالش بین پاهای خود (بین زانوها) قرار دادهاید تا لگن در راستای ستون فقرات قرار گیرد.
